Khó như giáo dục (chia sẻ từ buổi giao lưu với GS Hồ Ngọc Đại)

Có lẽ đó là câu kết luận khả dĩ mà tôi có thể nói được sau buổi gặp GS Hồ Ngọc Đại – FLI Club 11/2 vừa qua. GS Hồ Ngọc Đại – một nhà nghiên cứu cải cách giáo dục nổi tiếng, người đưa ra những ý kiến rất sắc sảo về phương pháp giáo dục. Và không chỉ nói, ông còn làm, làm mạnh mẽ là khác – với trường thực nghiệm Hà Nội được xây dựng từ những năm 1978.

GS Hồ Ngọc Đại là thầy cũ của GS Ngô Bảo Châu. Đọc thư của anh Châu viết về thầy (tại đây) cũng hiểu được phần nào về ông. Tại FLI Club, GS Đại nhắc về anh Châu bằng một câu chuyện nhỏ: Anh Châu là người đặc biệt, hơi khác lạ, và khi cô giáo định “nắn” anh theo cách nghĩ chung đã bị thầy Đại nhắc nhở ngay: Vì sao cô lại định hướng cho nó? Cô có chắc là cô đúng hay cô sai mà muốn định hướng nó? Cứ để nó phát triển tự nhiên.

Tôn trọng sự phát triển tự nhiên của mỗi cá nhân – là tinh thần chung được ông thể hiện rõ trong tất cả mọi chia sẻ.

Ông nói: Đứa trẻ luôn luôn đúng. Vì nó ngây thơ, thẳng thắn, không mưu mô, có sao nói vậy. Chỉ có người lớn chúng ta đã được học quá nhiều về lề lối nên nhiều khi không dám nói thật lòng mình. Vì thế cần tôn trọng sự thẳng thắn của nó, để nó phát triển theo đúng bản chất của nó, đừng uốn nắn theo cách nghĩ của mình.

Ông kể: Suốt thời gian làm sếp ông chưa phê bình ai. Ông lý giải: Nếu tôi phê bình vì thấy nó làm ko đúng ý tôi, mà nó nghe, thì nó là người biết điều, thế rồi có gì khác? Nếu tôi phê bình mà nó cãi, thì nó là người hay cãi, thế thì cũng thay đổi được gì? Nói vậy để hiểu là, con người ai cũng có điểm nọ điểm kia, và cần phải tôn trọng.

Khi Ngô Bảo Châu phát biểu truyền hình trực tiếp, nhiều người bình luận, bàn tán về việc anh thuyết trình không hay. GS Đai phản bác: Con người ta chỉ có một vài mặt mạnh thôi, phải có mặt khác yếu. Vì sao lại đòi hỏi anh ấy phải xuất sắc, vượt trội, cái gì cũng giỏi. Tại sao phải làm người vĩ đại khi ta cũng chỉ bình thường mà thôi.

Quan điểm về giáo dục của ông rất rõ: Học để làm người bình thường. Tức là phát triển tự nhiên theo đúng cách mình vốn có, có năng khiếu gì sẽ bộc lộ, không phải quá uốn nắn theo khuôn mẫu chung, khuôn mẫu lý tưởng của xã hội.

Nghe GS Đại nói chuyện trong 2 tiếng, nhiều hội viên đâm ra… hoang mang, muốn nhìn lại cách dạy con của mình. Chính ông cũng nói: “Học sinh trường thực nghiệm có môi trường dân chủ, nên cũng quậy phá, hay cãi thầy cô lắm.” Nếu để tự nhiên như thế, sợ có tự do quá, phát triển sai lệch hay không? Ông thẳng thắn: Không ai lo cho 1 người bằng chính người đó, nên cứ để họ tự làm theo cách tốt nhất và phù hợp nhất với họ.

Tôi thì nhang nhác liên tưởng thấy trường thực nghiệm của ông có gì đó hơi giống với trường Tomoe của thầy Ko-ba-y-a-si trong cuốn sách nổi tiếng của Nhật Bản. Trường Tomoe toàn những học sinh đặc biệt, và thầy hiệu trưởng luôn nghĩ ra những hoạt động thực sự đặc biệt để mỗi học trò, từ em béo, em gầy, em khỏe mạnh, em khuyết tật đều nhận rõ giá trị của mình, không em nào phải xấu hổ vì mình không giống người khác, em nào cũng được tự nào vì là chính bản thân mình. Hình như ông cũng muốn dạy hơn tất cả, cái tinh thần đó: được sống bình thường, được là chính mình.

Chương trình kết thúc khi nhiều câu chuyện về giáo dục vẫn còn dang dở. Từ chuyện dạy gì, học gì, tơi chuyện cân bằng giữa lợi ích lâu dài của giáo dục với lợi ích ngắn hạn về doanh thu. Có lẽ hội viên còn muốn hỏi nhiều, và ông còn muốn chia sẻ nhiều.

Không còn đủ thời gian, tôi chỉ kịp hỏi nhanh 1 suy nghĩ mà chính tôi đang trăn trở: “FLI bọn cháu đang làm các chương trình đào tạo cho chính lãnh đạo FPT. Mà bác thì cũng biết rồi, người FPT nổi tiếng về sự tự do, nên để xây dựng và làm được đào tạo cho người FPT không hề đơn giản.” Ông mỉm cười, trả lời: “Trước hết mình tin vào mình, tin rằng cái mình làm là đúng, là có ích đã, thì khi mình làm, người ta sẽ tự phải theo mình.”

Ghi sổ lưu niệm FLI Club

Chụp ảnh giao lưu cuối chương trình